Αρχική Σελίδα

Η θεωρία της βυθισμένης Αιγηίδος - Σελίδα 6

Αντίθετα με αυτήν την γλωσσική εξέλιξη στα όρια του Ελληνικού χώρου, η οποία προφανώς συμβαδίζει με την εναλλαγή των τοπικών κοινωνικών όρων και την φυσιολογική παράλληλη πορεία εννοιολογικών και γλωσσολογικών μεταβολών μέσα στα όρια της Ελληνικής γλώσσας, στους υπόλοιπους λαούς που υοθέτησαν τη λέξη φράτηρ από τους πρωτοέλληνες, η εξέλιξη της ως όρος καθηλώθηκε, παραμένοντας αυτούσια στο λεξιλόγιο τους ως παρελήφθη.

Αυτό συνέβη κυρίως διότι η μεταρρύθμιση που επήλθε με την αλλαγή του κοινωνικού συστήματος στον ελλαδικό χώρο, δεν σήμανε μεταβολή του αντίστοιχου όρου σε όσους λαούς
τον είχαν αποδεχθεί, όπως θα ήταν αναμενόμενο αν είχαν τις κοινές φυλετικές και πολιτισμικές καταβολές που συνήθως μεταφέρει η επίδραση μιας 'μητέρας' γλώσσας και άλλωστε αυτή η κοινωνική αλλαγή συνέβη πολύ μεταγενέστερα, σε εποχές όπου η πρωτοελληνική επιρροή στις χώρες αυτές είχε προφανώς παρέλθει.

Συνέπεια λοιπόν των διαφορών και της απόστασης μεταξύ τους ήταν να μην υπάρξει αντίστοιχη αλλαγή στην κοινωνική ζωή των λαών ομιλούντων 'ινδοευρωπαϊκές' γλώσσες έτσι ώστε ακόμα και σήμερα εξακολουθούν να χρησιμοποιούν κάποιο κατάλοιπο της λέξης 'φράτηρ' για να εκφράσουν την έννοια 'αδελφός'.

Τα ποικίλα αίτια που συνέβαλαν σε αυτήν την ασύμμετρη διάδοση και εξέλιξη της λέξης φράτηρ και των υπολοίπων όρων συγγενείας συνοψίζονται στους παρακάτω λόγους, οι οποίοι αν και διαφέρουν αρκετά μεταξύ τους, το πιο πιθανό είναι να ισχύουν όλοι -άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο- μια και το χωροχρονικό πλαίσιο όπου πρέπει να τοποθετηθούν είναι τεράστιο:

* Επειδή τα πρώτα κύματα πρωτοελλήνων μεταναστών μετά τον κατακλυσμό, με μητριαρχικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης, μετέδωσαν επιλεκτικά την μόνη τότε ουσιαστική γι' αυτούς ονομασία για την έννοια αδελφός, δηλαδή φράτηρ, θεωρώντας την εποχή εκείνη τους όρους ομόπατρος ή ομόδελφος υπερβολικά εξειδικευμένους για λαούς μη οργανωμένους κοινωνικά.
* Η λέξη φράτηρ πιθανόν να εξελήφθη και από τους ίδιους τους μη πρωτοελληνικούς λαούς ως το ουσιαστικό, -η ουσία δηλαδή της έννοιας αδελφός- επειδή πιθανότατα απέρριψαν ως πλεονάζοντες επιθετικούς προσδιορισμούς τις λέξεις ομόδελφος ή ομόπατρος, ακούγοντας τους να έπονται της λέξης φράτηρ, καθώς δεν γνώριζαν τίποτα για την σύνθετη μητριαρχική δομή των πρωτοελλήνων, και τις διαβαθμίσεις συγγενείας της.
* Στη διάρκεια εκπολιτιστικών εκστρατειών των πρωτοελλήνων κατά την προϊστορία, όπως στην περίπτωση του Διονύσσου που εξεστράτευσε στην Ινδία με σκοπό να διαδώσει τον πολιτισμό και την Διονυσσιακή θρησκεία, η λέξη ‘φράτηρ' μαζί με τις άλλες που σημαίνουν βαθμούς συγγενείας (πατήρ, μήτηρ, θυγάτηρ) καταγράφηκαν όλες μαζί και στα Σανσκριτικά, διότι ήταν τότε που θεσμοθετήθηκαν οι οικογενειακές σχέσεις, ως επίδραση των εκπολιτιστικών αυτών εκστρατειών
* Οι ίδιοι οι πρωτοέλληνες επέλεξαν συνειδητά τη χρήση της έννοιας φράτηρ με τους λαούς τους οποίους ήλθαν σε επαφή, για να εκφράσουν την φιλική διάθεση τους με τους λαούς αυτούς χρησιμοποιώντας την
μεταφορικά, ως μια πλατύτερη έκφραση φιλαδελφείας, έναντι της ουσιαστικότερης -εξ αίματος συγγενείας έννοια- ‘αυτάδελφος'.
* Ως δισύλλαβη η λέξη (φρά-τηρ) ήταν γενικά πολύ ευκολότερο να προφερθεί από ξένους, σε σχέση με μία πολυσύλλαβη (αυ-τά-δελ-φος) ή έστω αργότερα τρισύλλαβη (α-δελ- φός).

*
Σε άλλες περιπτώσεις οι λαοί που σχετικά πρόσφατα και έμμεσα δέχθηκαν τον όρο φράτηρ, του απέδωσαν την έννοια ‘αδελφός' σύμφωνα με την δική τους πατριαρχική αντίληψη, διατηρώντας τον παράλληλα με την δική τους προϋπάρχουσα ορολογία. (π.χ. στα Ουζμπεκικά αν και είναι Αλταϊκή-Τουρανική γλώσσα, η λέξη αδελφός είναι aka ή uka αλλά και birodar
).
* Η λέξη 'φράτηρ' με το ίδιο θέμα ‘fra > bra > bro', μετά την αρχική αφομοίωσή της από λαούς που το παρέλαβαν από πρωτοελληνικά φύλα, έμμεσα μεταδόθηκε και μεταξύ των θυγατρικών ή γειτονικών τους φυλών κατά την πορεία της εξελιξής τους, χωρίς καμία ανάμιξη πρωτοελλήνων (όπως π.χ. μεταξύ των διαφόρων σλαβικών, κελτικών ή ινδοϊρανικών λαών ).

Βλέπουμε λοιπόν ακόμη ότι και από την κοινωνική της πλευρά, η λέξη φράτηρ δείχνει να χάνεται στα βάθη του χρόνου, αφού το καθ' εαυτώ νόημα της συνδέεται άμεσα με ένα πανάρχαιο κοινωνικό / γενεαλογικό σύστημα όπως αυτό της μητριαρχίας.

Όμως η αξία και οι διαστάσεις που παίρνει η λέξη φράτηρ με βάση τους παραπάνω συσχετισμούς, δεν περιορίζονται στην ίδια τη λέξη, αλλά συνδυαζόμενη με κάποιες άλλες λέξεις εξ' ίσου βασικές και συγγενικές μεταξύ τους από κάθε εννοιολογική και ετυμολογική άποψη, μας δίνουν τη βεβαιότητα ότι συνθέτουν μαζί ένα ακόμη πιο σταθερό αποδεικτικό σύνολο λέξεων !

Οι λέξεις αυτές δεν είναι παρά οι Ελληνικές λέξεις πατήρ, μήτηρ και θυγάτηρ !

Πρώτα απ΄ όλα ανήκουν όλες στην ίδια γραμματική κατηγορία της ίδιας συγκροτημένης και πλήρως διαρθρωμένης Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας με τις ίδιες εναλλαγές στην κατάληξη : -τηρ, ή -τερ ή -τωρ !

12 Οι ίδιες φωνητικές τροπές της κατάληξης που εναλλάσσονται στη λέξη φράτηρ: δηλαδή φράτερ και φράτωρ, όπως συναντώνται στους διάφορους γραμματικούς τύπους των τοπικών Ελληνικών διαλέκτων διαχρονικά, παρατηρούνται επίσης και στις λέξεις πατήρ (πάτερ πάτωρ), μήτηρ (μήτερ μήτωρ,) και θυγάτηρ (θυγάτερ θυγάτωρ) είτε ως αυτόνομες λέξεις είτε ως συνθετικά λέξεων (π.χ. προπάτωρ ή βασιλομήτωρ).

Αυτό είναι δείγμα όχι μόνο της άμεσης συγγενικότητας των ελληνικών διαλέκτων, αλλά και της μακρόχρονης συγγενικότητας των ίδιων των τεσσάρων αυτών λέξεων μεταξύ τους, επιδεχόμενες τις ίδιες ακριβώς φωνητικές μετατροπές σε διαφορετικούς γραμματικούς τύπους !

Οι λέξεις αυτές ανήκουν σε έναν συγκεκριμένο και κοινό γραμματικό τύπο της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας, και της σημερινής εξέλιξης της, όντας όλες μακρόχρονα ουσιαστικά ονόματα, και συμβαδίζουν ως προς την κλίση τους στις διάφορες πτώσεις, πράγμα που δεν συμβαίνει στις παραπάνω γλώσσες. Αποτελούν παράγωγα των Ελληνικών ονομαστικών καταλήξεων, που προσδιορίζουν κάποια συγκρίσιμη χρήση και λειτουργία και ενεργούν ως νοηματικό πλαίσιο, όπως και στην ομάδα λέξεων με κατάληξη -τηρ.

Στο σημείο αυτό πρέπει να προσθέσουμε ότι σύμφωνα με την γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα, θα έπρεπε να κατατάξουμε τους όρους συγγενείας ως : τριτόκλιτα υγρόληκτα συγκoπτόμενα διπλόθεμα ακατάληκτα oυσιαστικά εις -ηρ', αποδίδοντας έτσι το -τ- στο θέμα και όχι στην κατάληξη. Όμως η συσσωρευτική αυτή ορολογία διαμορφώθηκε προφανώς κάποιες εκατοντάδες χρόνια μετά από την δημιουργία των συγκεκριμένων όρων ενώ στην προκειμένη περίπτωση το φαινόμενο εξετάζεται κυρίως από φωνολογική και νοηματική άποψη, και δευτερευόντως από τυπολογική, επειδή και η σύγκριση με τις υπόλοιπες ΙΕ γλώσσες γίνεται κυρίως σε ένα φωνολογικό και νοηματικό επίπεδο που προκύπτει από την ετυμολογία.


Ειδικότερα το φαινόμενο μας ενδιαφέρει για την ετυμoλoγία του επειδή αυτή ως υπoδιαίρεση της γραμματικής, απoτελεί μια περισσότερο εννoιoλoγική συστηματoπoίηση, παρά
τυπολογικά ταξινομική. Σύμφωνα με τα παραπάνω και οι τυχόν ανωμαλίες στην κλίση των υπολοίπων ονομάτων που λήγουν εις -τηρ, (συναίρεση) δεν διαφοροποιούν το γεγονός ότι οι 4 αυτές λέξεις συγγενείας (πατήρ μήτηρ φράτηρ θυγάτηρ) φωνητικά και εννοιολογικά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο σύνολο ομοιοκατάληκτων λέξεων οι οποίες είναι όλες ουσιαστικά ονόματα και ανήκουν στην μεγάλη πλειονότητα τους στην ίδια ευρύτερη γραμματική κατηγορία, όπου διαφαίνεται καταφανώς η χρήση τους ως εκφράζουσες την ίδια λειτουργία του σημαίνοντος προσώπου, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις υπόλοιπες που λήγουν εις -τηρ..

 

Η εν λόγω λοιπόν ονομαστική κατάληξη ως παραγωγική, (όπως και οι καταλήξεις εις -εύς, -τος, -τής, -τωρ κλπ), παρέχει μια συγκεκριμένη λειτουργία στην ελληνική γλώσσα. Παράγει νοηματική αξία σε συνδυασμό με την προσθήκη ρήματος και προσφύματος υποδηλώνοντας το ενεργούν πρόσωπο και κατ' επέκταση το όργανο, (δηλαδή η σημασία του οργάνου αποδίδεται μεταφορικά κατ' αναπαράσταση κάποιου ενεργούντος προσώπου) δια των οποίων μεταβιβάζεται η ενέργεια σε κάποιο προφανές αντικείμενο, και συνδέεται με αυτό, δίνοντας ως δεύτερο συνθετικό των λέξεων μια γενικότερη νοηματική συνοχή στις λέξεις που διαμορφώνει :

αορτήρ, αστήρ, βατήρ, βραστήρ, γαστήρ, δοτήρ, ζευκτήρ, ζωστήρ, θετήρ, θυγάτηρ, καθετήρ, καυτήρ, κλητήρ, κλωστήρ, κρατήρ, κοπτήρ, λαμπτήρ, λουτήρ, μήτηρ, νιπτήρ, οπτήρ, πατήρ, πλαστήρ, πλωτήρ, ρητήρ, στατήρ, στρωτήρ, σφιγγτήρ, σωτήρ, φυσητήρ, φράτηρ, φραστήρ, φωστήρ, χρωστήρ.

 

2007 © Κώστας Σκανδάλης. Απαγορεύεται η με οποιοδήποτε μέσο αναπαραγωγή μέρους ή ολόκληρου του περιεχομένου (κείμενα - φωτογραφίες), χωρίς την έγγραφη άδεια του διαχειριστή. Κατασκευή-φιλοξενία ιστοσελίδας: TotalWeb